Alan Lezan

Kültür Nedir?

Kültür, bir toplumun veya grubun inançlarını, değerlerini, normlarını, geleneklerini, dillerini, sanatlarını, tarihini ve yaşam tarzını kapsayan bir bütündür. Kültür, insanların nasıl düşündüğünü, davrandığını ve etkileşimde bulunduğunu belirleyen unsurların bütünüdür.

Kürd Kültürü

Dil: Kürdler, Kürdçe adı verilen dillerini konuşurlar. Kürdçe, birkaç farklı lehçeye ayrılır ve her biri kendi içerisinde bazı farklılıklar barındırır.

Başlıca Kürd lehçeleri şunlardır:

• Kurmanci (Kırmançça): Kurmanci, Kürdçe’nin en yaygın lehçesidir ve Kürdlerin yaklaşık %70’i tarafından konuşulmaktadır. Bazı dilbilimciler, Kurmanci’nin Kürdlerin yüksek dili olmasını önermektedir; ancak, bunun Kürdlerin beş parçada bir devlete sahip olması durumunda mümkün olabileceğini düşünmektedirler.
• Sorani: Güney ve Doğu Kürdistan’da yaygın olarak konuşulan bir lehçedir. Sorani, Kürdçe’nin yazılı ve edebi formunda da yaygın olarak kullanılır.
• Zazaki (Dimilkî): özellikle Dersim ve çevresinde yaşayan Kürdler tarafından konuşulmaktadır. Zazaki, diğer Kürd lehçelerinden oldukça farklıdır ve Kürdistan’ın Dersim dışında da konuşuluyor ama toplu, yani merkezi bir yer yoktur, daha çok dağınıktır.
• Gorani: Güney ve Doğu’da konuşulan bir başka Kürd lehçesidir. Gorani, özellikle Doğu Kürdistan’ın Kermanşah ve Güney’de Halepçe bölgelerinde yaygındır.

Her lehçe, Kürd kültürünün zengin çeşitliliğini ve tarihsel derinliğini yansıtır. Lehçeler arasındaki farklar bazen anlam karışıklıklarına yol açabilir, ancak Kürdler bu çeşitliliği kültürel bir zenginlik olarak görürler.

Müzik ve Dans: Kürd müziği ve dansları, folklorik yapısı ile tanınır. “Dengbêj” adı verilen geleneksel hikaye anlatıcıları, Kürd müziğinde önemli bir yer tutar. Halay, Kürd danslarının en bilinen örneklerinden biridir.

Sanat ve Edebiyat: Kürd edebiyatı, zengin bir sözlü ve yazılı gelenekten gelir. Cegerxwîn ve Ahmedê Xanî gibi şairler, Kürd edebiyatının önemli isimlerindendir.

Giyim: Geleneksel Kürd giyimi, renkli ve göz alıcı desenlerle bilinir. Erkekler genellikle şalvar giyerken, kadınlar uzun ve süslü elbiseler giymeyi tercih ederler.

Özellikle Hakkari, Van, Şırnak, Siirt, Diyarbakır ve Mardin gibi illerde kullanılan kıyafetler, farklı isimler alıyor. Kadınların rengarenk giydiği elbiseye Kiras u Fistan, erkeklerin giydiği şalvar, kuşak ve yelekten oluşan kıyafete ise “Şal u Şepik” deniliyor.

Yemek: Kürd mutfağı, et, baklagiller ve sebzelerin yoğun olarak kullanıldığı bir mutfaktır. “Köfte,” “keşkek,” ve “çiğ köfte” gibi yemekler, Kürd mutfağının önemli örneklerindendir.

Bayramlar ve Törenler: Kürdlerin en bilinen bayramlarından biri, Newroj’dur. Newroj baharın gelişini kutlamak için 21. Mart (Kürdlerin yeni yılı) ayında kutlanır ve ateş yakma ritüeli ile tanınır.

Toplumsal Yapı: Aile bağları ve toplumsal dayanışma, Kürd kültüründe büyük önem taşır. Aileler genellikle geniş ve bir arada yaşamaktadırlar.

Bu yazının girişinde de tarif edildiği gibi Kültür, bir toplumu bir arada tutan, ortak bir kimlik ve aidiyet duygusu oluşturan unsurların bütünüdür. Kürd kültürü de, Kürdlerin tarih boyunca karşılaştıkları zorluklara rağmen korudukları ve gelecek nesillere aktardıkları zengin bir kültürel mirastır.

Bu kültürel miras, Kürdlerin dil, müzik, sanat, edebiyat, giyim ve yemek alışkanlıklarında yukarıda derlendiği gibi açıkça görülmektedir.

Diğer dünya halklarının sahip olduğu her şeye Kürdler de sahiptir, ancak ne yazık ki 60 milyon nüfuslu Kürdlerin bir devleti yoktur.

Alan Lezan || 09.01.2024