Özne–Nesne Ayrımı (Kürdistan Bağlamında Derin Açıklama)

  1. Nesne nedir?

Nesne = Kendisine yapılanı yaşayan, kendi adına konuşamayan, tanımlanan varlıktır.

Nesne:

  • edilgendir,
  • başkalarının kararlarının sonucunu yaşar,
  • kendi hikâyesini yazamaz,
  • başkalarının anlatısında yer alır,
  • tanımlanan, sınıflandırılan, yönetilen bir konumdadır.

Tarih boyunca Kürdler çoğu zaman nesneleştirilmiş bir halk olarak anlatıldı:

  • “Onlara şu yapıldı.”
  • “Şu yasaklandı.”
  • “Şu acıyı yaşadılar.”
  • “Şu devletler arasında bölündüler.”

Bu dil, Kürdleri tarihin nesnesi hâline getirir.

  1. Özne nedir?

Özne = Kendi eylemini kuran, kendi kaderini belirleyen, kendi hikâyesini yazan aktördür…

Özne:

  • irade sahibidir,
  • karar verir,
  • eylemde bulunur,
  • kendini tanımlar,
  • dünyayı dönüştürür,
  • kendi anlatısını kurar.

Özneleşme, bir halkın kendi kendisinin anlamını üretmesi demektir.

Bu yüzden “Kürdleri özne olarak kurmak” şu anlama gelir:

Kürdler artık kendisine yapılanları yaşayan değil, kendi geleceğini kuran bir topluluk olarak anlatılmalıdır.

  1. Kürdistan’ın beş parçası bu ayrımda nereye oturuyor?

Nesneleştirilmiş tarih:

  • Güney → dış güçlerin etkisiyle şekillenen bölge
  • Kuzey → baskı politikalarının hedefi
  • Doğu → sessizleştirilen topluluk
  • Batı → savaşın nesnesi
  • Kızıl Kürdistan → unutulmuş, silinmiş parça
  • Diaspora → dağılmış topluluk

Bu anlatı edilgen, yani nesneleştirici bir çerçevedir.

Özneleşmiş tarih:

  • Güney → kurumsallaşma ve diplomasi üreten aktör
  • Kuzey → toplumsal güç ve kültürel üretim merkezi
  • Doğu → entelektüel damar ve tarihsel süreklilik taşıyıcısı
  • Batı → toplumsal dönüşüm deneyinin kurucusu
  • Kızıl Kürdistan → tarihsel hafıza ve Kafkasya köprüsü
  • Diaspora → küresel görünürlük ve uluslararası etki üreticisi

Bu anlatı Kürdleri özne konumuna yerleştirir.

  1. Ortak anlatı neden özneleşme demektir?

Çünkü ortak anlatı:

  • parçaları birbirine bağlar,
  • her parçanın kendi eylemini görünür kılar,
  • Kürdleri edilgen değil, kurucu bir halk olarak konumlandırır,
  • “bize yapılanlar” yerine “bizim yaptıklarımız” ekseninde bir tarih kurar.

Bu, bir halkın kendi kendini yeniden tanımlamasıdır.

  1. Minimal, koparılabilir tanım

Nesne = Kendisine yapılanı yaşayan, tanımlanan varlık.
Özne = Kendi eylemini kuran, kendi hikâyesini yazan aktör.

Ortak Kürdistan anlatısı, Kürdleri nesne olmaktan çıkarıp özne konumuna yerleştirmektir.

Benim hiç sevmediğim ise bazı Kürdlerin sabahtan akşama kadar dert yanması. Film çevirisi dert yanıyor, şiir dert yanıyor, edebiyat dert yanıyor… Nesneleştirilmiş bir halk bir türlü derin uykusundan uyanıp “ben varım, yapacağım, edeceğim” deyip maalesef özne olamıyor… ve ülkesini işgalden, zulümden, baskıdan kurtarmıyor…

Alan Lezan || 05.10.2026