Alan Lezan

Zerdüşt (Avestaca: Zaraθuštra), Zerdüştlük dininin kurucusu olarak kabul edilen antik bir düşünürdür. Yaşamı, kimliği ve dili üzerine tarih boyunca birçok tartışma yapılmıştır. Özellikle bazı Kürd çevrelerinde Zerdüşt’ün Kürd kökenli olduğu ve Avesta’yı Kürdçe yazdığı iddia edilmektedir. Bu iddialar, hem tarihsel hem de dilsel açıdan incelenmeye değerdir.

Zerdüşt’ün nerede ve ne zaman yaşadığına dair kesin bir bilgi yoktur. Akademik çevrelerde en yaygın görüş, onun MÖ 1200–600 yılları arasında, Antik İran’ın doğusunda yaşadığı yönündedir. Bazı kaynaklar, Zerdüşt’ün Rey (bugünkü Tahran yakınları) civarında doğduğunu ve Harezm bölgesinde yaşadığını ileri sürer. Bu bölgeler tarihsel olarak Aryan halkların yaşadığı yerlerdir; Kürdler de bu halklar arasında yer alır.

Ancak Zerdüşt’ün doğrudan Kürd olduğunu gösteren kesin bir tarihsel belge yoktur. Kimliği, daha çok Aryani kültürün bir parçası olarak değerlendirilir. Kürdler, Aryan halklar içinde yer aldıkları için, Zerdüşt’ü kendi kültürel miraslarının bir parçası olarak görmeleri anlaşılabilir bir tutumdur.

Avesta, Zerdüştlüğün kutsal kitabıdır ve Zerdüşt’e atfedilen ilahileri (Gatalar) içerir. Avesta’nın dili, Avestaca olarak bilinir. Bu dil, Eski Aryan dilleri ailesine aittir ve Kürdçeyle aynı kökten (Hint-Avrupa dil ailesi) gelir. Ancak Avestaca ile modern Kürdçe arasında doğrudan bir dilsel eşitlik yoktur.

Bazı Kürd araştırmacılar, Avesta’daki bazı kelimelerin Kürdçeye benzerliğini öne sürerek Zerdüşt’ün Kürdçe yazdığını iddia eder. Ancak bu benzerlikler, ortak dil ailesinden kaynaklanan doğal yakınlıklardır. Avesta’nın dili, Kürdçenin doğrudan atası değildir, fakat aynı dil ailesinden geldiği için benzerlikler taşıması doğaldır.

Zerdüşt, Kürd felsefe geleneğinde önemli bir figür olarak görülür. Özellikle Rojava ve Güney Kürdistan’daki entelektüel çevrelerde, Zerdüşt’ün fikirleri etik, doğa, özgürlük ve hakikat gibi kavramlar üzerinden yeniden yorumlanmaktadır. Zerdüşt’ün “doğruluk” (Aşa) kavramı, Kürd aydınları tarafından toplumsal adalet ve özgürlük mücadelesi ile ilişkilendirilir.

Zerdüşt’ün fikirleri, Kürd toplumunda aydınlanma, özgürlük ve etik değerler açısından önemli bir yere sahiptir. Bu nedenle, onun kimliği kadar düşünsel mirası da Kürd halkı için anlamlıdır.

Zerdüştlük, tarih boyunca Kürdler tarafından benimsenmiş bir inanç sistemidir. Özellikle Doğu Kürdistan’da Zerdüşt tapınaklarının bulunduğu bilinmektedir. Örneğin, Azarguşasp Tapınağı, Kürd şehri Bicar’ın kuzeyindeki Ganzak’ta inşa edilmiştir.

642 yılında Müslüman Arap orduları ile yapılan Şehrizor Savaşı’nda Zerdüşt olan Kürdler ve Sasaniler birlikte savaşmıştır. Bu da Kürdlerle Zerdüştlükle tarihsel bağını gösterir.

Günümüzde Kürdistan Bölgesel Yönetimi’nde Zerdüşt ibadethaneleri açılmıştır ve tahmini olarak 100.000 Zerdüşt Kürd olduğu belirtilmektedir.

Bazı belgesel ve makalelerde Zerdüşt’ün Kürd olabileceği yönünde yorumlar yer alsa da, bunlar genellikle tarihsel yorumlara ve kültürel yakınlıklara dayanmaktadır, doğrudan bir belgeye değil.

Hz. Muhammed Arap’tır; ancak Kürdlerin kayda değer bir bölümü onu kendi peygamberi olarak kabul eder ve Kur’an’a göre yaşayan Müslümanlardır. Buna rağmen kimse çıkıp “Hz. Muhammed Kürd’dür” demez.

Zerdüşt’ü Araştıran Bilim Dalları

1. Tarih Bilimi

• Zerdüşt’ün yaşadığı dönem, coğrafya ve etkilediği uygarlıklar tarihçiler tarafından incelenir.
• Özellikle Antik İran tarihi, Mezopotamya uygarlıkları ve Zerdüştlüğün yayılma süreci tarihsel bağlamda ele alınır.

2. Dinler Tarihi

• Zerdüştlük, dünyanın ilk tek tanrılı dinlerinden biri olarak kabul edilir.
• Zerdüşt’ün peygamberlik rolü, Ahura Mazda inancı ve Avesta’nın içeriği bu disiplinin temel inceleme alanıdır.

3. Filoloji ve Dilbilim

• Zerdüşt’ün yazdığı kabul edilen Avesta metinleri, Avestaca dilinde yazılmıştır.
• Bu metinler, Hint-Avrupa dil ailesi içinde yer alır ve Eski İran dilleri ile karşılaştırmalı olarak incelenir.

4. Felsefe

• Zerdüşt’ün “doğruluk” (Aşa), “iyilik-kötülük mücadelesi” gibi kavramları etik ve metafizik bağlamda değerlendirilir.
• Zerdüştlüğün etkisi, özellikle Batı felsefesi, İslam düşüncesi ve modern etik alanlarında izlenebilir.

5. Mitoloji ve Kültürel Antropoloji

• Zerdüşt’ün hayatı hakkında kesin bilgiler olmamakla birlikte, birçok efsane ve mitolojik anlatı vardır.
• Bu anlatılar, halkların Zerdüşt’ü nasıl sahiplendiğini ve kültürel bellekte nasıl yer ettiğini gösterir.

Alan Lezan || 04.08.2025

Not: Bu konuda en sağlıklı bilgiyi, yukarıda belirtilen beş bilim dalında uzmanlaşmış kişiler verebilir. Ben bu alanın uzmanı değilim; yalnızca internette yaptığım araştırmalar sonucunda edindiğim bilgileri (doğru ya da yanlış olabilir) paylaşmakla yetiniyorum. 

Bir şeyin doğruluğuna inanabilmem için bilimsel temele dayanması gerekir. Bu nedenle bilimsel kanıtı olmayan hiçbir şeye inanmıyorum.