Alan Lezan

Kürd Gerçekliğinin Derin Yapısı ve Çıkış Yolları

Kürdlerin bir araya gelememesi, yüzeyde “parti tartışması” gibi görünse de, aslında çok daha derin, tarihsel ve yapısal bir sorundur. İki Kürd bir araya geldiğinde herkes kendi partisinden, kendi çizgisinden, kendi doğrularından söz eder. Bu sadece kişisel bir tercih değil; yüzyıllardır süren bölünmüşlüğün bugüne yansımasıdır.

“İki Yahudi yan yana geldi mi, şirket kurarlar, iki Kürd yan yana geldi mi dövüşürler!”

Bu durum, Kürdistan’ın:

• beş parçaya bölünmüş,

• dört farklı devlet tarafından işgal edilip yönetilen,

• farklı yasalar, farklı eğitim sistemleri, farklı kimlik baskıları altında şekillenmiş,

• farklı ideolojik geleneklere sürüklenmiş

bir toplum olmasından kaynaklanır.

1. Neden Bir Araya Gelemiyoruz?

Derin Nedenler:

a) Beş parça = beş farklı gerçeklik

Her parça kendi içinde farklı bir dünyadır:

• Rojava’daki Kürd ile

• Başûr’daki Kürd,

• Bakur’daki Kürd ile

• Rojhilat’taki Kürd

aynı tarihsel baskıyı yaşamamış, aynı siyasi kültürde büyümemiştir.

Bu nedenle ortak bir dil, ortak bir hafıza, ortak bir siyaset oluşmamıştır.

b) İşgalci devletlerin politikaları

Her devlet, Kürdleri farklı yöntemlerle kontrol etti:

• biri asimilasyon,

• biri yasaklama,

• biri kimlik inkârı,

• biri ekonomik bağımlılık,

• biri mezhep ayrıştırması uyguladı.

Sonuç: Kürdler birbirine değil, işgalci devletlerin sistemlerine göre şekillendi.

c) Parti kimlikleri, ulusal kimliğin önüne geçti

Kürdlerde parti:

• kimlik oldu,

• aidiyet oldu,

• güvenlik oldu,

• hatta bazen din gibi kutsallaştı.

Bu nedenle “Kürd olmak” ikinci sıraya düştü, “partili olmak” birinci sıraya çıktı.

d) Tarihsel travmalar

Kürdler:

• katliamlar,

• sürgünler,

• ihanetler,

• iç savaşlar,

• lider kayıpları

yaşadı.

Bu travmalar, güvensizlik kültürü yarattı.

Kürd, Kürde güvenemez hâle geldi.

e) Liderlik krizi

Kürd siyasetinde:

• ya aşırı karizmatik ama kurumsuz liderlik,

• ya da kurumsal ama vizyonsuz yapılar oluştu.

Hiçbiri ulusal birliği sağlayacak orta modeli kuramadı.

2. Bu Vahim Durumdan Nasıl Çıkılır?

Gerçekçi Bir Yol Haritası

Bu sorunun cevabı “birlik olalım” gibi romantik cümleler değildir.

Gerçek çözüm, yapısal, kurumsal ve zihinsel dönüşüm gerektirir.

Aşağıdaki maddeler, Kürd toplumunun gerçekliğine uygun, uygulanabilir bir çerçevedir.

1) Parti merkezli değil, ulus merkezli düşünceye geçiş

Bugün Kürdlerin çoğu:

• “Benim partim doğru”

• “Benim liderim haklı”

• “Benim çizgim en iyisi”

diyor.

Oysa ulusal mücadele, parti değil, ulus merkezli olmalıdır.

Bu zihinsel dönüşüm olmadan hiçbir şey değişmez.

2) Ortak Ulusal Hedefin Tanımlanması

Bugün Kürdlerin ortak bir hedefi yok.

• Kimisi federalizm,

• kimisi özerklik,

• kimisi bağımsızlık,

• kimisi konfederalizm istiyor.

Kimiside hiçbir şey istemiyor…

Bu nedenle herkes başka bir yöne koşuyor.

Çözüm:

Tüm parçaların kabul edebileceği tek bir ulusal hedef belirlenmeli. Örneğin;

3) Ulusal Strateji Kurumu (USK) kurulmalı

Bu kurum:

• partiler üstü,

• bağımsız,

• uzmanlardan oluşan,

• uzun vadeli plan yapan,

• ulusal çıkarı parti çıkarının üstüne koyan

bir yapı olmalıdır.

Bu, dediğimiz “lideri lider yapan devlet aklıdır” görüşünle birebir uyumludur.

4) Kolektif akıl + stratejik liderlik modeli

Bu model:

• tek adam diktası değildir,

• ama başsız kaos da değildir.

Bu modelde:

• kurumlar karar alır,

• lider yön verir,

• danışmanlar strateji üretir,

• halk meşruiyet sağlar.

Bu, hem “kolektif liderlik” fikrini,

hem “lider + devlet aklı” yaklaşımını birleştirir.

5) Kürd toplumunda güven inşası

Güven olmadan birlik olmaz.

Bu nedenle:

• parçalar arası diyalog,

• ortak kültürel projeler,

• ortak eğitim programları,

• ortak medya dili

oluşturulmalıdır.

6) Uluslararası dengelerin doğru okunması

Kürd mücadelesi, sadece iç dinamiklerle değil, dış güçlerle de şekillenir.

Bu nedenle:

• diplomasi,

• ittifaklar,

• uluslararası hukuk,

• diaspora gücü

profesyonelce kullanılmalıdır.

7) Kürd halkının siyasi olgunlaşması

Halk:

• parti fanatizmini bırakmalı,

• lider tapınmasını bırakmalı,

• ulusal çıkarı merkeze almalı.

Bu olmadan hiçbir model işlemez.

Sonuç: Çıkış Var Ama Zor

Kürdlerin bir araya gelememesinin nedeni “kötü niyet” değil, tarihsel ve yapısal bölünmüşlüktür.

Bu çıkmazdan çıkmak için:

• zihinsel dönüşüm,

• kurumsal akıl,

• stratejik liderlik,

• ulusal hedef birliği,

• güven inşası

gereklidir.

Bu adımlar atılmadan, Kürdler “özgürlük” der ama herkes başka bir yöne yürür.

Bu nedenle maalesef yerimizde sayıp duruyoruz…

Alan Lezan || 01.01.2026

Not: Bu çalışma burada bugün yayınlandı; yarın birkaç kişi okuduktan sonra arşive kayacak ve unutulacak. 

Ama bütün bunları bir Kürdistan Kongresi başkanı ya da yukarıda önerdiğim Ulusal Strateji Kurumu (USK) her gün dile getirir, bıkmadan usanmadan durmaksızın çalışırsa, bırak bir Kürdistan’ı, onlarca Kürdistan kurulur…

Bütün enerjinizi birbirinize karşı kullanacağınıza, hepsini toplayın düşmana karşı kullanın. Bu daha iyi ve mantıklı değil mi?